ผลตรวจ HER2 Score 0, 1+, 2+, 3+ คืออะไร? อ่านผลชิ้นเนื้อมะเร็งเต้านมให้เข้าใจ

สรุปคำตอบสั้นๆ (TL;DR): ค่า HER2 Score บอกปริมาณโปรตีนกระตุ้นการโตของมะเร็ง 0 และ 1+ คือผลลบ (Negative/HER2-Low), 2+ คือกึ่งกลาง (Equivocal) ต้องตรวจยีนยืนยัน, และ 3+ คือผลบวก (Positive) ซึ่งมะเร็งมักดุแต่ตอบสนองดีต่อยาต้าน HER2 ครับ

HER2 คืออะไร? ทำไมต้องตรวจ?

HER2 (Human Epidermal Growth Factor Receptor 2) คือโปรตีนชนิดหนึ่งที่อยู่บนผิวเซลล์ ทำหน้าที่รับคำสั่งให้เซลล์เจริญเติบโตและแบ่งตัว ในผู้ป่วยมะเร็งเต้านมบางราย (ประมาณ 15-20%) จะมีการสร้างโปรตีนนี้มากผิดปกติ ทำให้เซลล์มะเร็งแบ่งตัวเร็วและดุร้ายกว่าปกติ การตรวจวัดระดับ HER2 จึงสำคัญมากในการวางแผนการรักษา โดยแพทย์พยาธิวิทยาจะใช้วิธีการย้อมสีพิเศษที่เรียกว่า IHC (Immunohistochemistry) และให้คะแนนความเข้มข้นตั้งแต่ 0 ถึง 3+ ครับ

ความหมายของผลตรวจ HER2 แต่ละระดับ

การอ่านผลคะแนนจากการย้อมสี IHC มีเกณฑ์มาตรฐานดังนี้ครับ:

HER2 Score 0 (Negative - ผลลบ)

ลักษณะ: ไม่มีการติดสีที่เยื่อหุ้มเซลล์มะเร็ง หรือติดสีจางๆ แบบไม่ครบวงรอบ ในเซลล์มะเร็งน้อยกว่าหรือเท่ากับ 10%
ความหมาย: โดยทั่วไปถือว่าไม่มีการแสดงออกของโปรตีน HER2 ที่มากเกินไป (HER2-negative)
การรักษา: ไม่จำเป็นต้องใช้ยาต้าน HER2 (เช่น Trastuzumab) แต่อาจพิจารณาการรักษาตามตัวรับฮอร์โมน (ER/PR) หรือเคมีบำบัดตามปกติ
HER2 Score 1+ (Negative / HER2-Low)

ลักษณะ: มีการติดสีที่เยื่อหุ้มเซลล์แบบจางๆ และไม่ครบวงรอบ ในเซลล์มะเร็งมากกว่า 10%
ความหมาย: เดิมจัดเป็นผลลบ (Negative) แต่ในปัจจุบันจัดอยู่ในกลุ่ม HER2-Low (มีการแสดงออกต่ำ) ซึ่งมีความสำคัญมาก เพราะมีการค้นพบยาวิทยาการใหม่ (Antibody-Drug Conjugates) ที่สามารถออกฤทธิ์ทำลายเซลล์มะเร็งกลุ่มนี้ได้ในระยะลุกลาม
HER2 Score 2+ (Equivocal - กึ่งกลาง)

ลักษณะ: มีการติดสีที่เยื่อหุ้มเซลล์แบบครบวงรอบ (Circumferential) ในระดับความเข้มปานกลาง หรืออ่อน ในเซลล์มะเร็งมากกว่า 10%
ความหมาย: ผลยัง "กำกวม" ไม่สามารถสรุปได้ทันทีว่าเป็นบวกหรือลบ
สิ่งที่ต้องทำต่อ: จำเป็นต้องส่งตรวจยืนยันด้วยเทคนิคพิเศษที่ระดับยีน คือ ISH (In Situ Hybridization) เช่น FISH หรือ CISH เพื่อดูว่ามีการเพิ่มจำนวนของยีน HER2 จริงหรือไม่ หากผล ISH เป็นบวก จึงจะถือว่าเป็น HER2-positive
HER2 Score 3+ (Positive - ผลบวก)

ลักษณะ: มีการติดสีที่เยื่อหุ้มเซลล์แบบครบวงรอบและ เข้มชัดเจน (Intense) ในเซลล์มะเร็งมากกว่า 10%
ความหมาย: เซลล์มะเร็งมีการแสดงออกของโปรตีน HER2 สูงมาก (Overexpression) จัดเป็นกลุ่ม HER2-positive
การรักษา: ผู้ป่วยกลุ่มนี้จำเป็นต้องได้รับ ยาพุ่งเป้าต้าน HER2 (Anti-HER2 therapy) เช่น Trastuzumab หรือ Pertuzumab ควบคู่กับยาเคมีบำบัด ซึ่งช่วยลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำและเพิ่มโอกาสหายขาดได้อย่างมาก
แนวทางการรักษาตามกลุ่ม HER2 (ฉบับอัปเดต)

HER2 Positive (IHC 3+ หรือ FISH+): เป็นเป้าหมายหลักของยาพุ่งเป้าต้าน HER2 มาตรฐาน
HER2 Negative (IHC 0): รักษาตามชนิดย่อยอื่นๆ เช่น ฮอร์โมนบวก หรือ Triple Negative
HER2-Low (IHC 1+ หรือ 2+/FISH-): เป็นนิยามใหม่ที่สำคัญ แม้จะไม่ใช่ HER2 Positive แบบดั้งเดิม แต่หากตัวโรคมีการแพร่กระจาย ปัจจุบันมียาพุ่งเป้าชนิดใหม่ที่สามารถใช้รักษาผู้ป่วยกลุ่มนี้ได้ผลดี
สรุปสาระสำคัญที่ต้องจำ

Score 0 และ 1+ คือ ผลลบ (Negative) แต่ 1+ อาจเป็นทางเลือกสำหรับยาใหม่ในอนาคต (HER2-Low)
Score 2+ คือ กึ่งกลาง ต้องตรวจยีน (ISH) เพิ่มเติมเสมอ
Score 3+ คือ ผลบวก (Positive) ต้องได้รับยาพุ่งเป้าต้าน HER2
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ผลตรวจ HER2 2+ แปลว่าเป็นมะเร็งรุนแรงใช่ไหม? A: ยังสรุปไม่ได้ครับ ผล 2+ แปลว่าปริมาณโปรตีนก้ำกึ่ง ต้องรอผลตรวจยืนยันระดับยีน (FISH) ก่อน หาก FISH เป็นลบ ก็จะถือว่ามะเร็งตัวนั้นเป็น HER2 Negative เหมือนกลุ่ม 0 หรือ 1+ ครับ

Q: กลุ่ม HER2-Low คืออะไร ต้องรักษาต่างจากเดิมไหม? A: HER2-Low คือกลุ่มที่มีโปรตีน HER2 ต่ำ (IHC 1+ หรือ 2+ แต่ FISH ลบ) ในระยะเริ่มต้นการรักษายังเหมือนกลุ่ม HER2 Negative ทั่วไป แต่หากเป็นระยะลุกลาม ปัจจุบันมียาพุ่งเป้าชนิดใหม่ที่ออกแบบมาเพื่อกลุ่มนี้โดยเฉพาะครับ

Q: ผล HER2 สามารถเปลี่ยนแปลงได้หรือไม่? A: ได้ครับ หากมะเร็งมีการกลับมาเป็นซ้ำหรือแพร่กระจาย แพทย์มักแนะนำให้เจาะชิ้นเนื้อตรวจใหม่ เพราะค่า HER2 อาจเปลี่ยนจากลบเป็นบวก หรือบวกเป็นลบได้ ซึ่งมีผลต่อการเปลี่ยนยาครับ

ข้อควรระวัง: ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถแทนที่การวินิจฉัยโรคโดยแพทย์ได้ หากคลำพบก้อนหรือมีความผิดปกติที่เต้านม ควรรีบมาพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจอย่างละเอียดครับ (บทความนี้เรียบเรียงโดย นพ. โภคิน เพ็ชร์หอม ศัลยแพทย์เต้านม - หมอโภโชว์เรื่องนม)