มะเร็งเต้านมชนิดลุกลามเร็ว (IBC) คืออะไร? สังเกตอาการผิวเปลือกส้ม

สรุปคำตอบสั้นๆ (TL;DR): มะเร็งเต้านมชนิดลุกลามเร็ว (IBC) เป็นมะเร็งที่ดุร้ายและโตเร็ว มักคลำไม่พบก้อนที่ชัดเจน แต่จะแสดงอาการเต้านมบวมแดง ร้อน และผิวหนังขรุขระคล้าย "ผิวเปลือกส้ม" (Peau d'orange) หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับยาเคมีบำบัดก่อนการผ่าตัดทันทีครับ

มะเร็งเต้านมชนิดลุกลามเร็ว (IBC) คืออะไร?

มะเร็งเต้านมชนิดลุกลามเร็ว หรือ Inflammatory Breast Cancer (IBC) เป็นมะเร็งเต้านมชนิดที่พบได้น้อย (ประมาณ 1-6% ของมะเร็งเต้านมทั้งหมด) แต่มีความดุร้ายและลุกลามอย่างรวดเร็วมาก ความน่ากลัวของโรคนี้คือ มักจะไม่มีก้อนเนื้อที่ชัดเจนให้คลำเจอเหมือนมะเร็งเต้านมชนิดอื่น ทำให้คนไข้หลายรายเข้าใจผิดคิดว่าเป็นเพียงภาวะเต้านมอักเสบติดเชื้อ (Mastitis) หรือฝีที่เต้านม และทำให้สูญเสียโอกาสในการรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ครับ

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

ลักษณะความผิดปกติทางผิวหนังของ IBC ไม่ได้เกิดจากการอักเสบติดเชื้อแบคทีเรีย แต่เกิดจาก เซลล์มะเร็งกระจายตัวเข้าไปอุดตันในหลอดน้ำเหลืองที่ผิวหนัง (Dermal lymphatic invasion) ทำให้ระบบน้ำเหลืองบริเวณเต้านมไหลเวียนไม่ได้ ส่งผลให้เกิดอาการบวมแดงอย่างรุนแรง สำหรับปัจจัยเสี่ยงของโรคนี้มักพบในผู้หญิงที่อายุน้อยกว่ามะเร็งเต้านมทั่วไป ผู้ที่มีภาวะน้ำหนักเกิน (BMI สูง) และในทางชีววิทยา เซลล์มะเร็งมักเป็นชนิดที่ไม่ตอบสนองต่อฮอร์โมน (HR-negative) แต่มีการแสดงออกของโปรตีน HER2-positive ในอัตราที่สูงครับ

อาการและวิธีสังเกตความผิดปกติ

คนไข้ที่เป็นมะเร็งชนิด IBC มักจะมีความผิดปกติที่แสดงออกอย่างรวดเร็วภายในระยะเวลาไม่เกิน 6 เดือน โดยมีจุดสังเกตสำคัญดังนี้ครับ:

ผิวหนังคล้ายเปลือกส้ม (Peau d'orange): ผิวหนังบริเวณเต้านมจะบวม หนาขึ้น และมีรูขุมขนกว้างบุ๋มลงไป ลักษณะคล้ายกับผิวของเปลือกส้ม
บวมแดงและร้อน: เต้านมมีสีแดง คัดตึง อุ่นหรือร้อนกว่าปกติ โดยกินพื้นที่มากกว่า 1 ใน 3 ของเต้านม
คลำไม่เจอก้อน: ผู้ป่วยกว่า 40% คลำไม่พบก้อนเนื้อมะเร็งที่ชัดเจน แต่อาจมีอาการเต้านมขยายขนาดขึ้นอย่างรวดเร็ว หรือหัวนมบุ๋มรั้งผิดปกติร่วมด้วย
มีก้อนที่รักแร้: ผู้ป่วยส่วนใหญ่มักพบต่อมน้ำเหลืองที่รักแร้หรือไหปลาร้าโตร่วมด้วยตั้งแต่ตอนที่วินิจฉัยโรค
การรักษาและแนวทางการป้องกัน

การรักษามะเร็งเต้านมชนิดลุกลามเร็ว (IBC) ต้องอาศัยการรักษาแบบสหสาขาวิชาชีพ (Multimodality approach) โดยมีขั้นตอนมาตรฐานที่แตกต่างจากมะเร็งเต้านมระยะเริ่มต้นทั่วไป ดังนี้ครับ:

ยาเคมีบำบัดก่อนผ่าตัด (Neoadjuvant Systemic Therapy): เป็น "ข้อบังคับ" สำหรับผู้ป่วย IBC ทุกราย ห้ามเริ่มต้นด้วยการผ่าตัดเด็ดขาด ต้องให้ยาเคมีบำบัด (มักร่วมกับ ยาพุ่งเป้า Targeted Therapy ในกลุ่มที่ HER2 เป็นบวก) เพื่อควบคุมโรคที่กระจายอยู่ทั่วเต้านมและลดอาการอักเสบผิวหนังก่อน
การผ่าตัด (Surgery): เมื่อให้ยาจนก้อนหรืออาการบวมยุบลงแล้ว วิธีผ่าตัดที่เป็นมาตรฐานคือ การผ่าตัดเต้านมออกทั้งหมด (Modified Radical Mastectomy) ร่วมกับการเลาะต่อมน้ำเหลืองรักแร้ ข้อควรระวังคือ ผู้ป่วยกลุ่มนี้ไม่สามารถใช้วิธีผ่าตัดแบบสงวนเต้านมได้ และไม่สามารถใช้วิธีตรวจเฉพาะต่อมน้ำเหลืองเซนติเนล (SLNB) ได้ครับ
การฉายรังสี (Radiation Therapy): หลังผ่าตัด ผู้ป่วยทุกรายจำเป็นต้องได้รับการฉายแสงบริเวณผนังหน้าอกและต่อมน้ำเหลือง เพื่อกำจัดเซลล์มะเร็งที่อาจหลงเหลือในท่อน้ำเหลืองที่ผิวหนัง ช่วยลดโอกาสการกลับมาเป็นซ้ำครับ
สรุปสาระสำคัญที่ต้องจำ

IBC เป็นมะเร็งเต้านมที่รุนแรง โตเร็ว มีอาการเด่นคือเต้านมบวมแดง และผิวขรุขระคล้ายเปลือกส้ม (Peau d'orange)
แม้จะคลำไม่เจอก้อนที่เต้านม ก็ไม่ควรชะล่าใจ หากรักษาแบบเต้านมอักเสบด้วยยาปฏิชีวนะแล้วไม่ดีขึ้นใน 1 สัปดาห์ ต้องรีบตรวจหามะเร็ง
การรักษามาตรฐานต้องเริ่มจากการให้ยาเคมีบำบัดก่อนเสมอ ตามด้วยการผ่าตัดเต้านมออกทั้งหมด และจบด้วยการฉายแสง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: คลำไม่เจอก้อนที่เต้านม แปลว่าไม่ใช่มะเร็งเต้านมใช่ไหม? A: ไม่เสมอไปครับ สำหรับมะเร็งชนิด IBC เซลล์มะเร็งมักจะกระจายตัวอุดตันตามท่อน้ำเหลืองที่ผิวหนังเป็นบริเวณกว้าง ทำให้คนไข้จำนวนมากคลำไม่พบก้อนที่ชัดเจนเหมือนมะเร็งชนิดอื่นครับ

Q: มะเร็งชนิด IBC สามารถผ่าตัดแบบสงวนเต้านมได้หรือไม่? A: ไม่ได้ครับ ทางการแพทย์ไม่แนะนำให้ผ่าตัดแบบสงวนเต้านมสำหรับผู้ป่วย IBC แม้ว่ายาเคมีบำบัดจะทำให้อาการบวมแดงหายไปแล้วก็ตาม การรักษาที่ปลอดภัยที่สุดคือการผ่าตัดเต้านมออกทั้งหมด (Mastectomy) ครับ

Q: จะแยกโรค IBC ออกจากภาวะเต้านมอักเสบ (Mastitis) ได้อย่างไร? A: ภาวะเต้านมอักเสบมักพบในสตรีที่กำลังให้นมบุตร มักมีอาการไข้สูงร่วมด้วย และอาการบวมแดงจะดีขึ้นเมื่อได้รับยาปฏิชีวนะ แต่ถ้าไม่ใช่สตรีให้นมบุตร ไม่มีไข้ และทานยาแล้วอาการบวมแดงไม่ยุบ ควรรีบมาพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อเจาะชิ้นเนื้อผิวหนังตรวจ (Skin biopsy) ทันทีครับ

ข้อควรระวัง: ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถแทนที่การวินิจฉัยโรคโดยแพทย์ได้ หากคลำพบก้อนหรือมีความผิดปกติที่เต้านม ควรรีบมาพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจอย่างละเอียดครับ (บทความนี้เรียบเรียงโดย นพ. โภคิน เพ็ชร์หอม ศัลยแพทย์เต้านม - หมอโภโชว์เรื่องนม)