มะเร็งเต้านม Grade 1, 2, 3 คืออะไร? เข้าใจวิธีวัดความดุร้ายของเซลล์มะเร็ง

สรุปคำตอบสั้นๆ (TL;DR): เกรดของเซลล์มะเร็งเต้านม (Tumor Grade) ประเมินจากความผิดปกติ 3 ด้าน คือ การสร้างท่อต่อม ขนาดรูปร่างนิวเคลียส และอัตราการแบ่งตัว โดยแบ่งเป็น Grade 1 (เซลล์คล้ายปกติ โตช้า), Grade 2 (กึ่งกลาง) และ Grade 3 (เซลล์ผิดปกติมาก โตเร็ว ดุร้าย) ครับ

เมื่อคนไข้ได้รับผลตรวจชิ้นเนื้อ นอกจากระยะของโรค (Stage) และชนิดตัวรับฮอร์โมนแล้ว สิ่งสำคัญอีกอย่างที่แพทย์ใช้ประเมินความรุนแรงคือ "เกรดของเซลล์มะเร็ง" (Histologic Grade) ครับ

Tumor Grade (เกรดของเซลล์มะเร็ง) คืออะไร?

Tumor Grade คือตัวบ่งชี้ความแตกต่างระหว่างเซลล์มะเร็งกับเซลล์เต้านมปกติ เซลล์มะเร็งที่เติบโตช้าและมีลักษณะใกล้เคียงกับเซลล์ปกติจะจัดอยู่ในกลุ่มความดุร้ายต่ำ (Low-grade หรือ Well-differentiated) ในทางตรงข้าม เซลล์ที่มีการกลายพันธุ์ไปมาก สูญเสียลักษณะเดิม และแบ่งตัวอย่างรวดเร็ว จะจัดอยู่ในกลุ่มความดุร้ายสูง (High-grade หรือ Poorly differentiated) ซึ่งมีแนวโน้มที่จะลุกลามและแพร่กระจายได้เร็วกว่าครับ

แพทย์วัดความดุร้ายของเซลล์มะเร็งจากอะไร?

ในการให้คะแนนความดุร้ายของมะเร็งเต้านมชนิดลุกลาม มาตรฐานสากลที่พยาธิแพทย์ใช้คือระบบ Scarff-Bloom-Richardson (SBR) Grading System หรือ Nottingham Modification โดยพิจารณาจาก 3 ปัจจัยหลัก และให้คะแนนปัจจัยละ 1-3 คะแนน ดังนี้ครับ:

การสร้างท่อต่อม (Tubule/Gland Formation): ดูว่าเซลล์มะเร็งยังสามารถเกาะกลุ่มสร้างท่อต่อมได้เหมือนเซลล์ปกติหรือไม่ หากสร้างได้มาก (มากกว่า 75%) จะได้ 1 คะแนน แต่หากสร้างได้น้อยมาก (น้อยกว่า 10%) จะได้ 3 คะแนน
ความผิดปกติของนิวเคลียส (Nuclear Pleomorphism): ดูขนาด รูปร่าง และการติดสีของนิวเคลียส (แกนกลางเซลล์) ยิ่งนิวเคลียสมีขนาดใหญ่และมีรูปร่างผิดปกติแตกต่างกันมากเท่าไร (Anaplasia) ก็จะได้คะแนนสูงขึ้น (สูงสุด 3 คะแนน)
อัตราการแบ่งตัวของเซลล์ (Mitotic Count): พยาธิแพทย์จะนับจำนวนเซลล์ที่กำลังแบ่งตัว (Mitotic figures) ผ่านกล้องจุลทรรศน์ หากมีเซลล์กำลังแบ่งตัวจำนวนมากในพื้นที่ที่กำหนด จะได้คะแนนเต็ม 3 คะแนน
การแปลผลคะแนน Tumor Grade 1, 2, 3

เมื่อนำคะแนนจากทั้ง 3 ปัจจัยมารวมกัน (คะแนนเต็ม 9) จะสามารถแบ่งเกรดของเซลล์มะเร็งเต้านมออกได้เป็น 3 ระดับ ดังนี้ครับ:

Grade 1 (Low Grade / Favorable): คะแนนรวม 3-5 คะแนน หมายถึงเซลล์มะเร็งมีความดุร้ายต่ำ มีลักษณะคล้ายเซลล์ปกติและเติบโตช้า
Grade 2 (Intermediate Grade / Moderately Favorable): คะแนนรวม 6-7 คะแนน หมายถึงเซลล์มะเร็งมีความดุร้ายปานกลาง
Grade 3 (High Grade / Unfavorable): คะแนนรวม 8-9 คะแนน หมายถึงเซลล์มะเร็งมีความดุร้ายสูง เซลล์มีลักษณะผิดเพี้ยนไปจากเดิมมาก มีอัตราการแบ่งตัวเร็ว และมีโอกาสแพร่กระจายสูง
ข้อมูลเกรดมะเร็งนี้ จะถูกนำไปใช้ร่วมกับปัจจัยอื่นๆ (เช่น ขนาดก้อน การกระจายไปต่อมน้ำเหลือง ชนิดของตัวรับฮอร์โมน) เพื่อประเมินความเสี่ยงและวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุดสำหรับคนไข้แต่ละรายครับ โดยทั่วไป เซลล์มะเร็งเกรด 3 ที่มีการแบ่งตัวอย่างรวดเร็วมักจะตอบสนองต่อ ยาเคมีบำบัด (Chemotherapy) ได้ดีกว่าเซลล์เกรด 1 ครับ

สรุปสาระสำคัญที่ต้องจำ

เกรดของมะเร็งประเมินจากรูปร่างและการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็งในระดับจุลภาค ไม่ใช่ขนาดของก้อนมะเร็ง
แพทย์พิจารณาจากระบบ SBR โดยดูการสร้างท่อต่อม รูปร่างนิวเคลียส และอัตราการแบ่งตัว
Grade 1 คือเซลล์โตช้าดุร้ายต่ำ, Grade 2 คือความดุร้ายปานกลาง และ Grade 3 คือโตเร็วและมีความดุร้ายสูง
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: เกรดมะเร็ง (Grade) กับ ระยะของมะเร็ง (Stage) เหมือนกันไหม? A: ไม่เหมือนกันครับ "เกรด" บอกถึงความดุร้ายและการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็งในระดับเซลล์ ส่วน "ระยะของโรค" (Stage 1-4) บอกถึงขนาดก้อนมะเร็งและการแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลืองหรืออวัยวะอื่นครับ

Q: ถ้าเป็นมะเร็ง Grade 3 รักษาหายไหม? A: รักษาให้หายขาดได้ครับ แม้มะเร็ง Grade 3 จะดุร้ายและโตเร็ว แต่ในทางกลับกัน ยาเคมีบำบัดจะออกฤทธิ์ทำลายเซลล์ที่กำลังแบ่งตัวได้ดีมาก จึงมักตอบสนองต่อการรักษาด้วยยาเคมีบำบัดได้อย่างมีประสิทธิภาพครับ

Q: มะเร็ง Grade 1 ปลอดภัยร้อยเปอร์เซ็นต์ ไม่ต้องทำอะไรเลยใช่ไหม? A: Grade 1 คือเซลล์มีการแบ่งตัวช้าและมีความรุนแรงต่ำ แต่ยังคงเป็นเซลล์มะเร็งที่ต้องได้รับการรักษาที่ถูกต้องตามมาตรฐาน เช่น การผ่าตัด และอาจรวมถึงการฉายแสงหรือยาต้านฮอร์โมน เพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำครับ

ข้อควรระวัง: ข้อมูลนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อให้ความรู้เบื้องต้นเท่านั้น ไม่สามารถแทนที่การวินิจฉัยโรคโดยแพทย์ได้ หากคลำพบก้อนหรือมีความผิดปกติที่เต้านม ควรรีบมาพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจอย่างละเอียดครับ (บทความนี้เรียบเรียงโดย นพ. โภคิน เพ็ชร์หอม ศัลยแพทย์เต้านม - หมอโภโชว์เรื่องนม)